Bio Sweet is volgens Google een calorieloos alternatief voor suiker, maar in Suriname moet een project met die naam* zorgen voor goede nutsvoorzieningen in 26 gemeenschappen in het binnenland, en hen assisteren bij duurzame sociaaleconomische ontwikkeling. Uit een lening van 45 miljoen US-dollar van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB) worden de dorpen 24 uur voorzien van elektriciteit, gezond drinkwater en betrouwbare telecommunicatie.
In augustus informeerde een brede delegatie bewoners van dorpen in Matawai, Boven-Suriname (Saamaka) en het zuiden van het land over de plannen. Parbode vloog op 21 augustus mee naar Nieuw Jacobkondre aan de Saramaccarivier, waar ook vertegenwoordigers van Baling, Misalibi en Bilawatra werden verwacht.
De belangstelling valt tegen: in de krutu oso volgen nog geen tien volwassenen de presentaties van elektriciteits-, water- en telecomdeskundigen. Het dorp heeft alleen een lagere school met vier leerkrachten en ouders van geslaagde leerlingen zijn net naar de stad om daar hun kinderen in te schrijven voor vervolgonderwijs. “We willen hier graag een mulo en een lbo-school hebben”, zegt kapitein Dina Sallons tegen Parbode.
Als enige traditionele gezagsdrager geeft zij die dag toestemming aan de waterexperts om de bestaande voorziening te bekijken. Met haar collega’s zal zij verder bespreken wat de delegatie heeft gepresenteerd. Vanwege het ontbreken van een groot scherm gebeurde dat op twee laptops. Zo lieten deskundigen van de Energiebedrijven Suriname en de IDB zien dat zonnepanelen de bestaande elektriciteitscentrale zullen vervangen.
Sallons is huiverig en houdt voorlopig vast aan de generator die het dorp van stroom voorziet. “Ik heb echt vertrouwen in de centrale die we hebben. Wanneer die aan is, doe je wat je wilt met je dingen: je kan je muziek draaien, je ventilator… Je betaalt niet en je draait van alles. Maar ja, als ontwikkeling komt, dan is het ontwikkeling.” Wanneer de zonnepanelen er zijn en de mensen zelf verdienen, gaan zij betalen voor stroom.
De lage opkomst bij de krutu heeft nog een oorzaak, zegt Roy Henkie, medewerker van het ministerie van Regionale Ontwikkeling in het dorp. “Men doet meer aan goudwinning en de meeste mensen zitten nu in de goudvelden. Vandaar dat de opkomst zo tegenvalt.” Zelf zit hij niet in die sector. “Nee, liever niet. Je vernietigt de natuur. Het is niet duurzaam.” Hij ziet voldoende alternatieven. “De presentator heeft bamboe aangegeven, maar ik denk dat men ook andere dingen zou kunnen uitproberen. Er zijn een heleboel andere gewassen, die men zou kunnen uitproberen.”
Voor het sociale traject van BIO-SWEET is tien miljoen US-dollar uitgetrokken, waarvan 500.000 voor onvoorziene uitgaven, vertelt Anil Persad van het Amazon Conservation Team (ACT), dat is ingezet voor ontwikkeling van de bio-economie en duurzaam werk en inkomen. “Waarvan vijf ton onvoorzien, dus dat moet je niet meetellen. Van het resterend deel is de helft voor investeringen in 26 dorpen.”
Een groot deel van het budget gaat op aan transportkosten. De gemeenschappen in het zuiden zijn alleen per vliegtuig te bereiken en dat is duur. “Er zijn grote uitdagingen, dat ga ik niet ontkennen”, zegt Persad. “Maar ACT is al bijna dertig jaar met de gemeenschappen bezig. Wij proberen nu echt om voort te borduren op die ervaring met de gemeenschappen en hen de economische activiteiten waarmee ze bezig zijn, verder te helpen ontwikkelen.”
ACT keerde op 24 augustus terug naar Nieuw Jacobkondre. Er waren opnieuw weinig mensen in het dorp, vertelt consultant Josta Nieuwendam. “Er waren wat meer kapiteins en ook de vrouwen waren er, dus de specialisten konden meegaan naar de kostgrondjes en ook informatie krijgen over wat ze allemaal maken, voornamelijk aan oliën. Dus het was wel efficiënt.”
De bevindingen worden nu verwerkt en in januari gaat het project een nieuwe fase in. “Dan hebben die specialisten een plan gemaakt aan de hand van wat ze hebben gezien. En dan gaan we daarmee beginnen.” Parbode doet over enkele maanden opnieuw verslag van de voortgang van dit project.
*Bio-economy Empowerment in Suriname’s Indigenous Communities through Access to Water, Energy and Telecommunications (Bio-SWEET)
