Augustus was een maand van afscheid. Suriname verloor mensen die ieder op hun eigen terrein hun sporen hebben nagelaten. Sommigen waren bij vrijwel iedereen bekend, anderen vooral binnen de wereld waarin zij jarenlang actief waren. Een acteur die een nationaal filmicoon werd, een muzikant die uit afval muziek wist te maken, een radiostem die jarenlang de huiskamers binnenkwam, een zakenman en diplomaten die Suriname jarenlang vertegenwoordigden. Zes levens die voorbijgingen, maar waarvan de invloed blijft.
Borger Breeveld – de man die Roy Ferrol werd
Op 10 augustus overleed Borger Breeveld in Nederland, 82 jaar oud. Voor generaties Surinamers bleef hij verbonden aan één personage: Roy Ferrol uit Wan Pipel, de film van Pim de la Parra uit 1976. Breeveld speelde de hoofdrol in deze eerste grote Surinaamse speelfilm en werd onderdeel van het culturele geheugen van het land.
Maar Breeveld was veel meer dan de man achter Roy. Hij was acteur, televisiemaker, mediaman en filmmaker. Bij de STVS werkte hij onder meer aan het actualiteitenprogramma Mmanten Taki. Ook stond hij aan de wieg van het Film Instituut Paramaribo en bleef hij zich gedurende zijn hele leven inzetten voor film, televisie en cultuur. In 2019 ontving hij een TrackDrip Achievement Award en in 2023 werd hij opgenomen in de Iconenkalender van NAKS.
Zijn liefde voor Suriname liep als een rode draad door zijn leven. Bij zijn overlijden werd die betrokkenheid door velen benadrukt. President Jennifer Simons noemde hem een nationalist in hart en ziel. Tijdens een publiek eerbetoon op 24 augustus werd nog eens stilgestaan bij zijn bijdrage aan de Surinaamse cultuur en media.
Breeveld overleed slechts negen dagen voor de vijftigste verjaardag van Wan Pipel. Daarmee kwam een levenseinde en een belangrijk moment uit de Surinaamse filmgeschiedenis wel heel dicht bij elkaar.
Bongo Charlie – waar alles geluid werd
Een paar dagen eerder, op 2 augustus, overleed Leon ‘Bongo Charlie’ Lemmer op 70-jarige leeftijd. Hij was percussionist, instrumentenmaker en vooral een man die op een geheel eigen manier naar de wereld keek.
Voor Bongo Charlie kon bijna alles muziek worden. Materialen uit de natuur, afgedankte spullen en voorwerpen die anderen als waardeloos beschouwden, kregen bij hem een tweede leven als instrument. Hij bouwde onder meer een jungle-tamboerijn, tobobas, een quicka, een zelfgemaakte xylofoon en de EBS-drum, gemaakt van weggegooid isolatiehout van elektriciteitspalen. Zijn overtuiging was eenvoudig: alles is geluid.
Hij groeide op in Nickerie, woonde een tijd in Amsterdam en keerde eind jaren zeventig terug naar Suriname. In de natuur van Commewijne vond hij uiteindelijk de omgeving waarin hij zijn eigen geluid kon ontwikkelen. Hij maakte muziek, bouwde instrumenten en gaf workshops aan kinderen.
Zijn werk bevond zich op het snijvlak van muziek, kunst en ambacht. In 2024 presenteerde hij nog de solo-expositie Sound of Nature. Collega-musici herinnerden hem na zijn overlijden als een zeer creatieve en eigenzinnige kunstenaar.
Bongo Charlie laat daarmee niet alleen instrumenten na. Hij laat een manier van kijken na: luister beter naar wat om je heen is. Zelfs afval kan geluid worden.
Gerda Duttenhofer – de stem die bij de radio hoorde
Op 12 augustus overleed Gerda Duttenhofer op 79-jarige leeftijd. Meer dan drie decennia was haar stem verbonden aan Radio 10 Magic FM. Ze behoorde tot de mensen die niet alleen radio maakten, maar voor luisteraars onderdeel werden van het dagelijks leven.
Duttenhofer was vanaf de beginperiode van Radio 10 betrokken bij het station, dat in december 1996 voor het eerst uitzond. Ze werd vooral bekend als presentator van Club Tropicana, dat jarenlang van maandag tot en met vrijdag te horen was. Op zondagavond presenteerde zij Sabor Con Calor, met vooral Latijns-Amerikaanse muziek.
Ze had een uitgesproken, spontane presentatiestijl en groeide uit tot een van de herkenbare stemmen van het Surinaamse radiolandschap. Binnen Radio 10 werd ze gezien als een van de markante gezichten uit de beginperiode.
Haar overlijden komt bovendien in een symbolisch jaar. Radio 10 viert op 10 december zijn dertigjarig bestaan. Duttenhofer zal die mijlpaal niet meemaken. Wel blijft haar stem verbonden aan de geschiedenis van het station en aan de herinneringen van de luisteraars die jarenlang met haar programma’s leefden.
Milton Tjin-A-Djie – veelzijdige ondernemer
Milton Tjin-A-Djie was een ondernemer die zich gedurende zijn loopbaan in uiteenlopende sectoren bewoog. Hij was aanvankelijk betrokken bij Bakkerij Hollandia en maakte daarna de overstap naar de handel in zwaar materieel. Ook de machinale landbouw en de mijnbouw behoorden tot de terreinen waarin hij actief was.
Zijn ondernemerschap had ook een andere dimensie met Fafi Wireless N.V. Tjin-A-Djie stond aan de wieg van het telecombedrijf en bleef er tot zijn overlijden directeur. Daarmee was hij betrokken bij een sector die in Suriname in relatief korte tijd ingrijpend veranderde en waarin nieuwe technologie steeds belangrijker werd.
Ook op latere leeftijd bleef hij zakelijk actief. Naast zijn werkzaamheden binnen Fafi Wireless hield hij zich met mijnbouw en handel in machines bezig. Zijn loopbaan laat daarmee een ondernemer zien die zich niet tot één bedrijf of sector beperkte, maar steeds nieuwe terreinen opzocht.
Met zijn overlijden verliest Suriname een ondernemer die gedurende vele jaren in het bedrijfsleven actief was en zich bewoog van landbouw en zwaar materieel tot mijnbouw en telecommunicatie.
Arnold Halfhide – diplomaat van een andere generatie
Ook diplomaat Arnold Halfhide overleed deze maand. De rouwberichten van de Ware Tijd vermeldden zijn overlijden op 20 augustus, met opnieuw een rouwbericht op 25 augustus.
Halfhide was een diplomaat van een generatie waarin Suriname zijn internationale positie nog volop aan het vormgeven was. Hij diende onder meer als consul-generaal van Suriname in New York en als ambassadeur in de Verenigde Staten. In 1985 werd zijn benoeming tot ambassadeur in Washington voorbereid.
Ook later bleef hij actief in de diplomatie. In 1998 werd hij als Surinaams ambassadeur in Nicaragua erkend en in 2019 werd hij opnieuw in die functie genoemd, als niet-residerend ambassadeur vanuit Suriname.
Zijn loopbaan overspande daarmee verschillende perioden uit de Surinaamse geschiedenis en bracht hem op plekken waar hij het land internationaal vertegenwoordigde. In 2025 werd hij door de Surinaamse overheid nog opgenomen op de lijst van gedecoreerden.
Jack Kross – van vakbond naar regering
Voormalig minister van Arbeid en vakbondsman Jack Kross behoort eveneens tot de Surinamers die in augustus zijn overleden. Kross was jarenlang actief binnen de vakbeweging en bekleedde onder meer een bestuursfunctie bij C-47. Vanuit de vakbeweging maakte hij de overstap naar de politiek en werd bestuurslid van de Surinaamse Partij van de Arbeid (SPA).
In de jaren negentig kreeg hij een plek in de regering. Als minister van Arbeid hield hij zich bezig met een terrein dat hij al vanuit de vakbeweging goed kende: de positie van werknemers en de verhouding tussen werkgevers, werknemers en overheid. Zijn politieke loopbaan bleef niet beperkt tot het ministerschap. Later was hij onder meer directeur van Justitie en Politie.
Ook buiten Suriname vertegenwoordigde Kross het land. Hij werd ambassadeur in Washington en vertegenwoordigde Suriname vanuit die functie eveneens bij de Organisatie van Amerikaanse Staten en in Canada.
Collega’s uit de vakbeweging herinneren hem als een betrokken en principiële bestuurder, maar ook als iemand die ruimte liet voor andere opvattingen. Met zijn overlijden verliest Suriname een vertegenwoordiger van een generatie waarin vakbondswerk, politiek en maatschappelijke strijd sterk met elkaar verweven waren.
—
Een samenleving wordt niet alleen gevormd door presidenten, ministers of mensen met grote namen. Ook door de stemmen die dagelijks op de radio klinken, de kunstenaars die hun eigen weg gaan, de mensen die cultuur maken en doorgeven, en degenen die jarenlang, vaak zonder veel publieke aandacht, het land vertegenwoordigen. Augustus nam zes van zulke mensen mee, normale mensen die grote impact maakten. Wat overblijft, is hun werk, hun verhalen en vooral de herinneringen van de mensen die hen hebben gekend.
