‘Vraag het aan ChatGPT’, zo klinkt het tegenwoordig als men iets wil weten, tijd wil winnen of gewoon simpelweg minder nadenkwerk wenst te hebben. ChatGPT lijkt de rol overgenomen te hebben die Google vroeger had. Het is allemaal bedoeld om het leven makkelijker te maken. Maar, gebruiken we het wel op de juiste manier?
Tekst Vanessa Koster & Raoul Roeplal Beeld Pixabay
Met ChatGPT wordt gerefereerd naar een van de populairste vormen van Artificial Intelligence (AI). Dat zijn digitale hulpmiddelen voor verschillende soorten taken. Er bestaan honderden varianten, maar ChatGPT staat aan top als het om populariteit gaat. Het programma heeft volgens Business Insider wekelijks ongeveer 800 miljoen actieve gebruikers wereldwijd. AI kent verschillende applicaties voor tekstgeneratie – bijvoorbeeld ChatGPT – maar ook beeld-, spraak- en audiogeneratie, data-analyse, automatisering, programmering en AI-assistenten.
In Suriname wordt het gebruik van AI steeds meer zichtbaar. En, er wordt voor gewaakt dat het gemak niet de overhand krijgt, waardoor echte vaardigheden op de achtergrond raken. Zo letten scholen op té goed geschreven stukken, verbieden redacties – zoals Parbode – het gebruik van AI en stellen werkgevers tijdens een sollicitatiegesprek nou net die extra vraag om te toetsen of de kandidaat daadwerkelijk zo goed is zoals geprojecteerd in de motivatiebrief. Er hangt dus een negatieve connotatie aan het gebruik van AI. Maar, je kan er ook veel goeds mee doen – als je het op de juiste manier gebruikt.
Parbode nam een proef op de som en vroeg het aan…ChatGPT. Er zijn zes antwoorden gegeven, die zowel de kwetsbaarheid als de kansen presenteren. ChatGPT vertelt dus waar je voor dient te waken bij het gebruik van ChatGPT. Probeer dat uit te leggen aan iemand uit de jaren 80!
1. Zie AI als assistent, niet als vervanger
Gebruik AI om je werk te ondersteunen, niet om het voor je te doen. Laat AI helpen met ideeën, structuur, vertalingen of samenvattingen. Neem de output niet klakkeloos over; bewerk het in je eigen woorden. In het onderwijs: gebruik het om uitleg te krijgen, niet om opdrachten te laten maken.
2.Controleer altijd de feiten
AI (zoals ChatGPT) kan overtuigend klinken, maar toch fouten maken of informatie verzinnen (zogenaamde hallucinaties). Doe zelf factchecks. Vraag om bronnen als je ChatGPT iets vraagt: “Wat is je bron?” of “Geef een link”. Gebruik AI vooral voor algemene kennis, niet voor medische, juridische of financiële beslissingen zonder menselijk advies.
3.Wees transparant
Zeg erbij wanneer je AI gebruikt, zeker op school, op het werk of bij publicaties (zoals Parbode nu doet). Werkgevers en docenten waarderen eerlijkheid – gebruik is niet per se fout, maar verzwijgen wel.
4.Respecteer privacy en ethiek
AI-tools verwerken vaak data, dus wees voorzichtig met wat je invoert. Geef nooit persoonlijke gegevens door (namen, adressen, wachtwoorden). Upload geen vertrouwelijke documenten in open tools. Respecteer auteursrechten: laat AI geen teksten of beelden die lijken op andermans werk, zonder toestemming genereren.
5.Blijf zelf nadenken
AI mag nooit je gezonde verstand vervangen. Vraag jezelf altijd af: ‘Klopt dit?’ ‘Is dit logisch?’ ‘Wat vind ík hiervan?’ Laat AI niet beslissen over zaken die menselijke afweging vragen, zoals moraal, empathie, of nuance.
De échte intelligentie ligt anno 2025 misschien niet in het kunstmatige, maar juist in het menselijke: het vermogen om te twijfelen, te controleren, en zelf te blijven nadenken. Hoe ga je dus om met AI? Het antwoord komt hierop neer: hoe snel, creatief, uniek en persoonlijk betrokken wens je zelf te zijn? De keuze is aan jou.
Phill Tevreden is tech-adviseur, de eerste Innovation Manager van Telesur in 2011. Dat AI gebruikt wordt, is volgens hem niet zo erg. Het probleem ontstaat door de manier waarop het wordt gebruikt. ChatGPT bijvoorbeeld, wordt vaak gebruikt als een snelle oplossing. “Maar veel mensen nemen letterlijk over wat ChatGPT schrijft, zonder het te controleren of aan te passen aan hun eigen context”, zegt hij. Dat leidt niet alleen tot onnauwkeurigheden, maar ook tot een verlies van persoonlijke inbreng.
Het gemak waarmee AI antwoorden levert, zorgt er bovendien voor dat gebruikers minder zelf nadenken. “Wanneer je ChatGPT al het werk laat doen, leer je zelf steeds minder”, legt Tevreden uit. Het resultaat is oppervlakkige kennis: mensen kunnen informatie herhalen, maar begrijpen deze vaak nauwelijks. Daarnaast waarschuwt hij voor de groeiende afhankelijkheid van AI. Gebruikers geloven dat ze efficiënter werken, maar verliezen juist de controle over hun leerproces. “Het gebruik van ChatGPT wordt dan eerder kopiëren dan creëren”, zegt Tevreden. Een vierde punt van zorg is het gebrek aan kennis over hoe AI eigenlijk werkt. Veel gebruikers weten niet hoe ze gerichte vragen, zogeheten prompts, moeten formuleren, of beseffen niet dat ChatGPT fouten kan maken en soms verouderde of bevooroordeelde informatie geeft. De tech-kenner vindt dat Suriname moet worden voorbereid op een toekomst waarin AI een steeds grotere rol speelt. Hij noemt vier richtlijnen die volgens hem iedereen kan toepassen.
Allereerst moedigt hij mensen aan om AI te gebruiken als leermiddel. “AI kan een uitstekende sparringpartner zijn, zolang jij degene blijft die nadenkt,” zegt hij. Daarnaast kan AI gebruikt worden voor repetitieve of tijdrovende taken, zoals samenvattingen of eerste tekstopzetten, zodat mensen zich beter kunnen concentreren op creatief en strategisch werk. Een derde richtlijn is kritische controle.“Zie AI als een assistent die je helpt, maar niet als iemand die het beter weet dan jij.” Tot slot pleit hij voor kennisopbouw. Hij vindt dat Surinamers meer moeten investeren in AI-trainingen en cursussen, zodat ze begrijpen hoe de technologie werkt en hoe ze er optimaal gebruik van kunnen maken. “Alleen met kennis word je producent in plaats van consument van AI”, aldus Tevreden.
Dit artikel staat in het december/januari nummer van Parbode, verkrijgbaar in de winkel (in Suriname). Wilt u digitaal verder lezen? Kijk dan op www.parbode.com/abonneren
